Felsefe · FELSEFE Serisi

SS FELSEFE 51

Bilim tarihine SS `ile seyreltik bakis 51

[[Babil]]'dir bilimin anavatani. Babasi gelecegi bilmek isteyen ve savaslara kahininden aldigi bilgilerle katilan hükümdarlar, analari da bu kehaneti yildizlardan alma umudundaki müneccimlerdir. Ama Babilliler esas gereken bilimsel adimi Yunanlilara kaptirmislardir.

[[Roger Bacon]]'a bir sürü deneysel yaklasim borçluyuz borçlu olmasina da, yaptigi deneyler en az bunlar kadar uyduruk  Ancak bir hayirlari var. Metodolojinin oturmasini saglamislar. Deneyin basi kiçi, deney yapmanin adabi belli olmus en azindan. Dediklerine göre XIII. yüzyilda [[Petrus Peregrinus]] nam efendi böyle degilmis. Bu çagin tek gerçek deneycisi de oymus zaten.

Topragi bol olsun….

Burada metodolojinin gereklerine az da olsa deginmek gerek. Neydi deneyin dogru olup kuramla iliskisinin tam ve saglam olarak baglanabilmesinin sarti? Bir tek cümle açiklamaya yetiyordu her seyi.

"Bilimsel bir kuram ile deneyin verileri arasinda dogru, tam ve pratik baglar kuruldugunda kendisinden beklenebilecek bütün açiklamayi yapmis olmaliydi. Bu noktadan sonra sorulabilecek baska her soru bilimsel dille sorulamayacak bir soru olmaliydi."

Burayi atlamayiniz. Bilimsel dilin alternatifi o zamanki [[Hiristiyanlik]] dünyasi için büyük önem tasir. Tüm bilimsel sorular sorulduktan sonra sira dinsel sorulara gelecekti. Eger bilimsel bir ispat dinsel sorulara cevap veremiyorsa, vay haline o ispatin.

Az mi çekti [[Galileo Galilei]].

Deney deney derken kuramin öncelligini de bedavaya getirmeyelim. Bilim mantigi tarihi yildizlari piril piril parlayan kuramci amcalarla süslenmistir. Kuram genelde hep deneyden önce gelmis kafanin, en azindan çag bilimine adanmis kafanin, içine yerlesmis ve kusku tohumlarini döllemistir.

Ne demis [[Descartes]]? Nasil demis? Hah hatirladim..

Cogito ergo sum…. [[Düsünüyorum öyleyse varim..]]

Sistemli kuskulanmanin babasidir [[Rene Descartes]]. Ona daha epey dokunuruz kismetse. Onun da topragi bol olsun.

* * * * * * * * * * * * * * * * * *

Bilimin babasi anasi ve anavatani bana göre kimdir nedir neresidir bilir misiniz?

[[Yunan]]'dan önce [[Babil]]'dir bilimin anavatani. Babasi gelecegi bilmek isteyen ve savaslara kahininden aldigi bilgilerle katilan hükümdarlar, analari da bu kehaneti yildizlardan alma umudundaki müneccimlerdir tabii ki. Her yil yildizlarin hangi konumda olacaklarini önceden görebilmek adina yilin her günü için kataloglar hazirlanmistir. Babilli müneccimler bunlari yapmis ama esas atmalari gereken bilimsel adimi Yunanlilara kaptirmislardir;

Olgulari kurtarmak…
Yani gözlenebilir veriye iliskin açiklayici bir [[kuram]] olusturmak.
Bu da [[Yunanli filozoflar]]a nasip olmustur.
[[Deney]]le ispatlamak…
Eh o da Ortaçagi sollamis bilim adamlarinin isi.

Eh ilk ispatlanasi kuramlarda dolayisi ile gök devinimleri.

O yildiz nereye gitti. Bu gezegen nereden geldi. Ilk olarak [[dairesel devinim]] kesfedilir. Bunun ispati kolaydir. Koyarsiniz kataloglari üstüste daire çikiverir ortaya. Az daha gelistirilen kuram bunlari bir de içiçe geçmis dairesel devinimler haline getirir elbet. Bunun da tek nedeni vardir.

[[Sonsuza kadar devinim]].
Çare ne?
[[Dairesel devinim]].
Yani boyuna yeniden baslangiç.
Ne zaman basladi?
Iste zurnanin zort dedigi yer…

Yunanli zora gelince çok güzel kivirtmis. Baslangiç noktalari hep [[efsane]]dir Yunan'da. [[Zeus]] hazretlerini kizdirir biri tutar [[Neptün]]ü koyar oraya. Sonra [[Hera]] bilmem nereyi parçalar Ay olusuverir falan filan. Dogru efsaneyi yaziyorum sanmayin, uyduruyorum.

Tek sorun neydi bu bilimde? Bu hareketleri bir noktada toparlayabilmek. Neden sorundu peki bu? Zira hersey dünyanin etrafinda dönüyor kuraminin üzerine kuruluydu. Üzerinde yasadiginiz ve de dönmedigini gördügünüz dünyayi dönüyor kabul etmek kolay is mi? Zaten yuvarlak oldugu bile belli degil. Tepsinin üstünde duruyorsunuz neticede.

Isbu bilimsel tartismalar [[Copernicus]] – [[Galileo]] – [[Kepler]] üçlüsüne kadar ilerler.

Araya adam gibi bilimsel deger tasiyan bir tek [[Leonardo da Vinci]] girer. Girer girmesine de onun da [[felsefe]]ye faydasi olmaz. O bir bilim adami degil, o bir mühendislik ustasidir. O bir filozof degil o bir sanat dehasidir. Çagini asan evrensel bir dahidir o. Yaptiklarinin yarisi kalsaydi günümüze, herhalde çagimiz çok daha degisik olurdu. Ancak bu pratige çok yakin usta bilimsel yapitlarinda hiç deneysel olmamistir. Sezgisel olarak buldugu ivme kavramini dile getiremez bir türlü.

Ivme deyip geçmeyin. [[Leonardo]]'da ivme hafiften kendini ortaya çikarmis ama kararsiz kalmistir. Bir sefer cisimlerin katettigi yola, bir baska sefer ise düsme sirasinda geçen zamana baglamistir bu kavrami büyük usta.

Kolay is degildir [[ivme]]. Uzaya göre [[ivme]] ile zaman göre [[ivme]] kavramlarini karistirmak çok kolaydir. Zaten [[Leonardo]] neyle suçlanmistir bilir misiniz?

[[Uomo senza lettere]]…
[[Kültürsüz adam]].
[[Cahil adam]].

Bilimin dönüm noktasi [[eylemsizlik]] ilkesinin kesfedilmesidir.

Burada Leonardo ustanin hakkini yememek lazim. Bu ilkeyi bilmese dahi [[eylemsizlik]] ilkesini apaçik bir biçimde içeren bir sürü olguyu dile getirmistir Büyük Usta.

Leonardo usta tüm kararsizliklari ve hatta çeliskilerine ragmen fizik ile matematigin geleneksel düsmanliklarina bir nebze son vererek fizigi dinamik ve matematiksel hale getirmede çok önemli rol oynamistir. Cismin agirliginin devinimdeki rolü ve bu agirligin statikten dinamige geçerken degisen enerji biçimindeki etkisini de biraraya getirebilmek için yogun çabasi da yazilarinda ayan beyan ortadadir.

[[Alexandre Koyre]] burada ince bir noktaya daha temas eder. Özellikle [[anatomik] çalismalarinda Leonardo bilginin kaynagini isitmekten görmeye tasiyan ilk ciddi atilimcidir. [[Visus auditus]]'un önüne geçmistir. Bu ne demektir, bilir misiniz? Resim ve heykel müzik ile tiyatroyu solladi demektir. Peki bunun bilime tesiri nedir? Felsefeye tesiri nedir?

Kalicilik.
Baglilik – Sadakat. (Yani gerçege yakinlik)

[[Galileo]]'ya kadar olan geçis döneminde, ki buna bilimin de felsefenin de dine esir düstügü dönem rahatlikla diyebiliriz, adindan bahsetmeye deger tek adam olan [[Leonardo]] ustayi burada birakalim.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*